Τί σημαίνει "Ελληνικότητα" ;

Φαίδωνα Θεοφίλου

Κάποτε με ρώτησαν αν προτιμώ περισσότερο να είμαι Έλληνας ή Ευρωπαίος.

Απάντησα: Έλληνας αλλά να με χρειάζεται η Ευρώπη, επειδή θα έχω να της δώσω και όχι κατ’ ανάγκην χρήμα. Έλληνας που έχει να δώσει στην Ευρώπη την ελληνικότητά του. Να την χαρίσει.
Δηλαδή ποιαν ελληνικότητα; με ρώτησαν πάλι.
Τι σημαίνει ελληνικότητα; Δεν είναι λίγο αφηρημένο αυτό;
Ελληνικότητα λοιπόν σημαίνει, πρόταση πολιτισμού. Σημαίνει ακόμα πρόταση τρόπου ζωής. Ας αναλύσουμε όμως λίγο περισσότερο τα πράγματα:

Πρόταση πολιτισμού θα μπορούσε να ήταν π.χ. Να χτίζουμε τα σπίτια μας ή τα κτίριά μας εντάσσοντας σ’ αυτά, πολιτισμικά στοιχεία μιας ιστορικής περιόδου της χώρας μας, λαμβάνοντας υπ’ όψη τις ανάγκες της σύγχρονης λειτουργικότητας και της οικολογίας και ολοκληρώνοντας το σχέδιο με μια συνολική σύγχρονη αισθητική που θα μας έσωζε τελικά από την αισθητική ισοπέδωση που επικρατεί και θα αποτελούσε μια καινούρια πρόταση.

Και ακόμα: Η συστηματική αξιοποίηση στοιχείων της παράδοσης που μαζί με σύγχρονα στοιχεία θα δημιουργήσει μια νέα και διαρκώς ανανεωνόμενη από τις σύγχρονες αλλά και επερχόμενες γενεές, παράδοση.
Πρόταση πολιτισμού θα μπορούσε να είναι μια απόφαση του υπουργείου παιδείας, να έρχονται οι μαθητές τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα σε επαφή με τους πνευματικούς και καλλιτεχνικούς δημιουργούς εναλλάξ: Ποιητές, Ζωγράφους, Γλύπτες, Μουσικούς, Ηθοποιούς κ.λ.π. και να γίνονται συζητήσεις με τους δημιουργούς, όπως π.χ. τι χρειάζεται η ποίηση η λογοτεχνία ,η ζωγραφική, το θέατρο και γενικά η τέχνη στη ζωή μας κ.λ.π.

Πρόταση τρόπου ζωής θα μπορούσε να ήταν π.χ. να αγαπήσουμε και να συστηματοποιήσουμε την ελληνική γαστρονομία με τέτοιο τρόπο, ώστε να ανανεωθεί, να γίνει περισσότερο υγιεινή, να διατηρήσει την πλούσια γεύση της και να γίνει ένα εξαγώγιμο και εμπορεύσιμο είδος που θα αναγνωρίζεται από όλους ως ελληνική.

Πρόταση ζωής θα μπορούσε να ήταν, να αγαπήσουμε τόσο πολύ τη χώρα μας ώστε να θέλουμε ο καθένας μας να προσφέρει κάτι
σ ’αυτήν. Δηλαδή: Δίνω όχι για να πάρω αλλά γιατί αγαπώ.

Πρόταση ζωής θα μπορούσε να είναι π.χ. οι πολιτικοί μας να έχουν το δικαίωμα να εκλέγονται 2 φορές, ώστε να ανανεώνεται η πολιτική ζωή με όλες τις ευεργετικές συνέπειες για τη ζωή μας.

Με λίγα λόγια, να έχουν οι κάτοικοι αυτής της χώρας, οι Έλληνες τόσο ισχυρά και ποιοτικά χαρακτηριστικά, που να τυχαίνουν της αποδοχής και υιοθέτησης και άλλων λαών. Όλα αυτά δηλαδή τα ισχυρά ποιοτικά χαρακτηριστικά, που θα προκύπτουν από τις ανανεούμενες προτάσεις πολιτισμού και τρόπου ζωής και θα συνιστούν την «Ελληνικότητα», να έχουν μια οικουμενική αποδοχή.

Έτσι λοιπόν καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι «Ελληνικότητα» σημαίνει πρόταση πολιτισμού και πρόταση τρόπου ζωής, με ισχυρά ποιοτικά χαρακτηριστικά και οικουμενική αποδοχή.

Συχνά υπάρχει όμως μια σύγχυση με αυτόν τον όρο. Κάποιοι νομίζουν πως η «Ελληνικότητα» είναι ένα υλικό αφηρημένο, που έχει απ’ όλα μέσα: κρεμμύδι, γιαούρτι, πατάτες, γύρο, ντομάτα μουστάρδα, πατριωτισμό της καυχησιολογίας και της δεκάρας και ότι μ’ αυτό το υλικό μπορούμε να νιώθουμε σπουδαίοι, (τζάμπα) μάγκες, ανώτεροι σα λαός από τους άλλους, χωρίς να έχουμε κάνει κάτι γι αυτό. Σαν τους κούφιους καυχησιάρηδες, που τους αποφεύγουν όλοι, γνωρίζοντας ότι στον καυχησιάρη όχι μόνο δεν υπάρχει περιεχόμενο αλλά είναι και γελοίος χωρίς να το καταλαβαίνει. Αντίστοιχη σχέση, (γελοίου καυχησιάρη και άλλων που τον αποφεύγουν) υπάρχει και μεταξύ των λαών. Θέλουμε λοιπόν ως λαός να έχουμε το ρόλο του καυχησιάρη χωρίς αντίκρισμα; Δεν είμαστε ούτε ανώτεροι ούτε κατώτεροι από άλλους λαούς. Είμαστε «αυτό που κάνουμε» ή «αυτό που δεν κάνουμε»…

Η «Ελληνικότητα» λοιπόν, δεν είναι υλικό για να επαίρονται τζάμπα, οι Άνθιμοι, οι (τύπου) Χριστόδουλοι, οι Καρατζαφέρηδες, και όποιοι εθνικοί φουσκωτοί και Ελληνάρες που όλα τα σφάζουν και όλα τα μαχαιρώνουν.

«Ελληνικότητα» είναι ο δρόμος που μας οδηγεί ν’ ανέβουμε «λίγο ψηλότερα».
«Ελληνικότητα είναι η γέφυρα που θα μας δώσει την ευκαιρία να προσφέρουμε κάτι από τον καλό μας εαυτό στους άλλους λαούς και τη δυνατότητα να πάρουμε από αυτούς.

Η αφίσα και οι πίνακες είναι του Νίκου Εγγονόπουλου

H διαρκής δίψα για έκφραση

Συνεικόνες ( Κολάζ)

Μερικές φορές η ποίηση και η λογοτεχνία δεν μου φτάνουν. Θα ήθελα
να ήμουν και ζωγράφος. Δεν έχω όμως ταλέντο γι αυτό. Κάποτε το έριξα στη φωτογραφία , σαν ένα εικαστικό υποκατάστατο της ζωγραφικής που ήθελα και δεν μπορούσα.
Όμως τα πολλά μηχανήματα, που χρειάζονται για απαιτητική φωτογραφία, οι τεχνολογίες που αλλάζουν, τα βαριά εργαλεία που πρέπει να κουβαλά κάποιος και η φοβερή τάξη και η αφιέρωση που πρέπει να έχει κάποιος με το υλικό των φωτογραφιών του, απέτρεψαν έναν λιτό άνθρωπο σαν και μένα που δεν ήθελε και να αφιερώσει όλο το χρόνο του στα εικαστικά. Έτσι το έριξα στην συνεικονική. (συνεικόνες - κολάζ) Χρησιμοποιώ διάφορες εικόνες , χαρτιά από περιοδικά και εφημερίδες και φτιάχνω τις εικόνες που θα ήθελα να δημιουργώ ως ζωγράφος. Έτσι μπορώ να ξέρω κι εγώ αλλά κι εσείς, τι θα ζωγράφιζα, αν είχα ταλέντο. Δηλαδή κουβέντα να γίνεται…Στην πραγματικότητα για να βρει …Ο Θεός κάτι όταν έρχεται στο Καφενείο αλλά κι εσείς…

Φαίδων Θεοφίλου: Δείγμα 1 από τις συνεικόνες μου

Φαίδων Θεοφίλου: Δείγμα 2 από τις συνεικόνες μου

Φαίδων Θεοφίλου: Δείγμα 3 από τις συνεικόνες μου

Φαίδων Θεοφίλου: Δείγμα 4 από τις συνεικόνες μου

Η ΧΟΡΤΟΠΙΤΑ ΚΑΙ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΡΩΤΑΣ

Φ.Θ.

Παρασκευή μας είπε να πάμε στο πρώην εξοχικό του, που τώρα είχε μεταβληθεί σε μόνιμη κατοικία. Μπροστά το σπίτι του είχε τη θάλασσα. Πίσω του βουνά. Σ’ ένα από τα πόδια τής Πελοποννήσου. Ήταν δημοτικός σύμβουλος στο δήμο που ανήκε, έχοντας άμεση επαφή με τα κοινά και ταυτόχρονα άμεση επαφή με τη φύση που τον γοήτευε και καρπολογούσε μαγεμένος τις δωρεές της. Έτσι φιλιωμένος ο Κλεάνθης ερωτικά με τη θάλασσα, είχε γίνει σπουδαίος ψαράς. Το κτήμα του είχε μια μεγάλη ποικιλία οπωροφόρων. Από βυσσινιές του χειμώνα μέχρι συκιές του καλοκαιριού. Στη γωνία του κτήματος ένα μικρό θερμοκήπιο με λαχανικά για τον ίδιο και τους φίλους του.

.

Με το που φθάσαμε, μας έδωσε από μια πλαστική τσάντα κι ένα μαχαίρι. Να μαζέψουμε χόρτα. Μα έδειξε ποια ακριβώς : Λάπαθα, ζωχούς, παπαρούνες και τσουκνίδες. Αυτά τα είδη υπήρχαν στο κτήμα του. Ο Νικήτας, που ήρθαμε μαζί, ήταν γρήγορος με τα χόρτα. Ο Κλεάνθης ανέλαβε τις τσουκνίδες που ήταν δύσκολες για μας κι εγώ αργό καράβι, όπως όταν σηκώνομαι το πρωί και μεσημεριάζει για να βγω στην πόρτα. Τα μαζέψαμε σχετικά γρήγορα χάρη στους άλλους δυο. Τα καθαρίσαμε, τα πλύναμε και τα έβαλε ο Κλεάνθης σε μια κατσαρόλα με λίγο λαδάκι, ίσα - ίσα να μαραθούν, αφού πρόσθεσε φρέσκο ψιλοκομμένο κρεμμυδάκι και αντί για άνηθο, αγριομάραθο που βρήκε στο κτήμα. Τα ανακάτεψε για 7-10 λεπτά και πρόσθεσε αλάτι, πιπέρι. 2 αυγά, μια κούπα τριμμένο τυρί φέτα και μια κούπα ανθότυρο. Τέλος έριξε μέσα κι ένα φλιτζάνι ρύζι, για να τραβάει όπως είπε τα υγρά.
Άλειψε ένα ταψί με λάδι και άπλωσε το φύλλο της σφολιάτας. Έριξε μέσα το μείγμα με τα χόρτα και τα άλλα υλικά και αφού τα άπλωσε μ’ ένα ξύλινο κουτάλι, έβαλε και το άλλο φύλλο από πάνω και έβαλε το ταψάκι στο φούρνο στους 180ο.

.
Βγήκαμε στη βεράντα και καθίσαμε αναπαυτικά στις πολυθρόνες του σκηνοθέτη. Ο φλοίσβος της θάλασσας ακουγόταν ως εμάς. Είχαμε παραδοθεί στη γαλήνη και στους ήχους της. Ο ερωτισμός της φύσης μας άγγιζε. Ένα λαφρύ αεράκι μας χάιδευε το μάγουλο και ανακάτευε λίγο τα μαλλιά. Κλείναμε τα μάτια, αφήνοντας το χάδι να γίνεται πιο αισθαντικό… Σε λίγο, ο Κλεάνθης που ετοίμαζε στην κουζίνα, μας έφερε μια πολύχρωμη σαλάτα . Η μυρωδιά του ξυδιού, έκανε ένα γρήγορο πέρασμα από τη μύτη. Μια καράφα λιαστό σπιτικό κρασί που ξάνθιζε λαμπερά μέσα στο γυαλί . Τελευταία άφησε μια πιατέλα με εκλεκτό μεζέ. Τρία μεγάλα καλαμάρια γεμιστά, όπως είπε, με κουκουνάρι , ρύζι και σταφίδες με γεύση και άρωμα πορτοκαλιού , προφανώς από τριμμένη φλούδα που το άρωμα και η γεύση της εγκλωβίστηκε μέσα στη γέμιση για να απελευθερωθεί στον ουρανίσκο και στην όσφρηση.

.

Σε λίγο η σιωπή μάς αγκάλιαζε και μάς ένωνε. Ενώ δεν μιλούσαμε, αισθανόμασταν ότι τίποτα δεν θα ήταν τόσο όμορφο, αν έλλειπε ένας από μας. Η παρουσία του καθενός μας πρόσφερε την αύρα της στο τραπέζι. Οι γουλιές του λιαστού σχεδόν ακουγόταν όταν πίναμε .Οι γεύσεις πλέκονταν ευτυχισμένα και ταιριαστά στον ουρανίσκο μας. Η σιωπή καταχαρούμενη που της δώσαμε πρωταγωνιστικό ρόλο στη παρέα μας , περιέφερε ηχηρά τον εαυτό της γύρω και ανάμεσά μας. Έτσι, κεντούσαμε κι εμείς χωρίς να το επιδιώκουμε «το εγκώμιον της σιωπής».
.
Την ηδονή της σιωπής διέκοψε ο Κλεάνθης φέρνοντας τη ζεστή χορτόπιτα. Η ψημένη ζύμη και ο αγριομάραθος έκαναν παιχνίδι στην όσφρησή μας, μόλις την έκοψε σε τετράγωνα κομμάτια. Η νοστιμιά της, όρμησε κατακτητικά στο αισθητήριο της γεύσης μας. Το λιαστό κρασί έλυνε σιγά μα σταθερά τη γλώσσα μας. Ο Νικήτας άρχισε πρώτος τη κουβέντα:
-Μπορεί να είσαι εργένης Κλεάνθη και να τα καταφέρνεις στη κουζίνα αλλά αυτός ο σπέσιαλ μεζές, τα γεμιστά καλαμάρια δηλαδή, δεν είναι δική σου δουλειά. Να ρωτήσω ποια σε φίλεψε;
-Γιατί ρωτάς; Είναι τόσο παράξενο;
-Ε, Κλεάνθη μου τέτοιοι εκλεκτοί και σπάνιοι μεζέδες δεν βρίσκονται εύκολα στο σπίτι ενός εργένη…
-Μα τι πιο φυσικό, όταν δίνω τα λαχανικά μου, να παίρνω καμιά φορά και κάνα μεζέ.
-Εμένα πάντως φίλε μου, μπήκα κι εγώ στη κουβέντα, δεν μου διέφυγε ότι όλα άλλαξαν

πάνω σου προς το καλύτερο, χώρια που μοιάζεις να έχεις έρθει από άλλον πλανήτη.

Δεν είναι σωστό λοιπόν να κρατάς μυστικά από μας.
- Καλά-καλά θα σας πω, αντέδρασε ο Κλεάνθης. Δεν θα κρατήσω μόνος μου

το μυστικό…. θα το μοιραστώ μαζί σας, ώστε να αντέξω το βάρος της ευτυχίας του…
-Όπα; Πετάχτηκε ενθουσιασμένος ο Νικήτας, ενώ και οι δύο παρατήρησαν

το χαμόγελο της αναμονής στο πρόσωπό μου.
-Τη λένε Ουρανία, και είναι, ο πρώτος μεγάλος έρωτας

της ζωής μου, που άργησε βέβαια αφού ήλθε στα 65 μου, αλλά ήρθε.
-Καταπληκτικό! Και πριν, στη ζωή σου δεν είχες ξαναερωτευτεί;
-Εσύ τι λες; Ασφαλώς και είχα κάποιες ερωτικές σχέσεις αλλά τον Μεγάλο Έρωτα
τώρα τον γνώρισα…Παιδιά, νιώθω πως δεν υπάρχει κάτι σ’ αυτόν τον κόσμο

που να μην το έχω… Ένας απέραντος πλούτος με περιβάλλει μέσα μου και έξω.
Νιώθω πως άξιζε να ζήσω με όσες δοκιμασίες κι αν έπρεπε να περάσω στη ζωή μου,

για να φτάσω να αμειφτώ με τούτον τον Μεγάλο ΄Ερωτα. Τώρα συνειδητοποιώ

απόλυτα τι σημαίνει πληρότητα. Τώρα δεν με νοιάζει πια και να πεθάνω…
Σ’ αυτή τη φράση ανατρίχιασα. Όχι γι αυτό που είπε ο Κλεάνθης

αλλά επειδή αισθάνθηκα σαν να μου έβαζε κάποιος μέσα μου μια βεβαιότητα,

ότι ο θάνατος έκανε ένα βήμα πίσω, την ώρα που ο Κλεάνθης έλεγε πως δεν τον νοιάζει να πεθάνει…
-Και πότε τα κουφέτα ;
-Δεν είναι εύκολο Νικήτα. Είναι παντρεμένη.
-Αααααααα….
-Δεν έχει σημασία. Αυτό που συμβαίνει και στους δυο μας μετράει και που δεν μπορεί κανείς να το αποτρέψει. Μόνον ο θάνατος…
Κι αυτός δεν θέλει, είπα από μέσα μου…
-Ομορφαίνω σαν άνθρωπος εξ αιτίας της, λάμπω από τη λάμψη της, ανοίγουν παράθυρα στη ψυχή μου, ανθίζουν οι νύχτες αρώματα, ακκίζονται τα αισθήματα..
Δεν ξέρω πως γίνεται ούτε και με νοιάζει να το εξηγήσω αλλά ενώ παραδοθήκαμε ολικά ο ένας στον άλλον, αυτή η παράδοση μετατράπηκε σε απόλυτη ελευθερία….

Βλέπαμε, τον κατά δέκα χρόνια μεγαλύτερο, φίλο μας να ζει από την αρχή και να βρίσκεται ανάμεσα στον Παράδεισο και στην Κόλαση έχοντας στραμμένη την προσοχή του στον Παράδεισο. Ο Κλεάνθης, η Ουρανία και ο κόσμος που άλλαζε για χάρη τους….

Την επομένη γυρίσαμε αργά στην Αθήνα. Είχε φοβερή κίνηση και οδηγούσαμε πολύ αργά. Ευτυχώς…Γιατί με το λιαστό να τρέχει πια στις φλέβες μας, θα είχαμε «πετάξει» κυριολεκτικά και μεταφορικά, αν οι δρόμοι ήταν άδειοι….